TRUNG BỘ KINH

Nội Dung

Trung Bộ Kinh

Trung bộ kinh (zh. 中部經, pi. majjhima-nikāya) là tuyển bộ thứ hai trong năm Bộ kinh (Nikàya) trong Kinh tạng (pi. sutta-piṭaka). Kinh này được viết bằng văn hệ Pali, bao gồm 152 kinh không dài lắm (trung). Trung A-hàm (sa. madhyamāgama) Hán ngữ bao gồm 222 bài kinh (được dịch từ một bản Phạn, nay đã thất truyền). Hai bộ có 97 kinh giống nhau.

Năm bộ kinh Nikàya:

Các tập và số kinh

Danh Sách:

1. Kinh Pháp Môn Căn Bản
Mùlapariyàya sutta
(Cắt đứt Dục hỷ với các giới là pháp môn căn bản)

2. Kinh Tất cả các lậu hoặc
Sabbàsava sutta
(Các phương pháp đoạn trừ lậu hoặc: như lý tác ý, phòng hộ căn, thọ dụng đúng pháp, kham nhẫn, tránh né, đoạn trừ và tu tập)

3. Kinh thừa tự Pháp
Dhammadàyàda sutta
(Đức Phật muốn các Tỷ Kheo thiểu dục, hướng đến tinh cần, tinh tấn, thành tựu pháp bậc Thánh)

4. Kinh Sợ hãi khiếp đảm
Bhayabherava sutta
(Trình bày các điều kiện vượt sợ hãi trong đời sống viễn ly (giới thanh tịnh, tinh tấn, nhiếp phục tâm) và kể lại kinh nghiệm tu hành trước giác ngộ)

5. Kinh Không uế nhiễm
Anangana sutta
(Phân loại các hạng người có/không có )

6. Kinh Ước nguyện
Akankheyya sutta
(Ước nguyện đúng pháp)

7. Kinh Ví dụ tấm vải
Vatthùpama sutta
(Dùng ẩn dụ Tấm Vải để nói về thanh tịnh tâm)

8. Kinh Đoạn giảm
Sallekha sutta
(Thực hành đối trị: tham→ly tham, sân→từ, mạn→khiêm, ganh→tùy hỷ)

9. Kinh Chánh tri kiến
Sammàditthi sutta
(Trình bày nền tảng của chánh kiến)

10. Kinh Niệm xứ
Satipatthàna sutta
(Cách an trú niệm ở 4 nơi (thân, thọ, tâm, pháp))

11. Tiểu kinh Sư tử hống
Cùlasìhanàda sutta
((nghĩa bóng) tiếng hống của vua núi rừng)

12. Đại kinh Sư tử hống
Mahàsìhanàda sutta
((nghĩa bóng) tiếng hống của vua núi rừng)

13. Đại kinh Khổ uẩn
Mahàdukkhakkhanda sutta
(Dục theo ba mặt: vị ngọt, nguy hiểm, xuất ly)

14. Tiểu kinh Khổ uẩn
Cùladukkhakkhanda sutta
(Tác hại của dục và lợi ích của xuất ly)

15. Kinh Tư lượng
Anumàna sutta
(Dạy phương pháp tự kiểm bằng )

16. Kinh Tâm hoang vu
Cetokhila sutta
(Chỉ ra các chướng ngại khiến tu thiền không tiến ()

17. Kinh Khu rừng
Vanapattha sutta
(Dạy cách xét trú xứ: nơi làm tăng trưởng thiện pháp thì nên ở, nơi gây bất an và tán loạn thì nên rời)

18. Kinh Mật hoàn
Madhupindika sutta
(Phân tích gốc rễ hý luận (papañca) từ xúc→thọ→tưởng→tầm, qua đó lý giải sự bùng nổ vọng tưởng và xung đột)

19. Kinh Song tầm
Dvedhàvitakka sutta
(Chia tầm thành bất thiện (dục, sân, hại) và thiện (xuất ly, vô sân, vô hại), nêu cách quan sát hệ quả để nuôi dưỡng tầm thiện)

20. Kinh An trú tầm
Vtakkasanthàna sutta
(Năm phương pháp nhiếp phục tầm bất thiện (đổi đề mục, quán nguy hiểm, không tác ý, điều phục thân tâm, dùng ý chí khi cần).)

21. Kinh Ví dụ cái cưa
Kakacùpama sutta
(Răn dạy nhẫn nhục trước xúc phạm và bạo lực, dùng ví dụ "dù bị cưa xẻ" vẫn không khởi sân và khuyến tu tâm từ)

22. Kinh Ví dụ con rắn
Alagaddùpama sutta
(Cảnh báo hiểu sai giáo pháp, nêu ví dụ bắt rắn sai cách và ví dụ chiếc bè qua sông để nhấn mạnh dùng Pháp như phương tiện, không chấp thủ)

23. Kinh Gò mối
Vammika sutta
(Dùng ẩn dụ "gò mối" và các hình ảnh đi kèm như một bài "mật ngữ", rồi giải nghĩa theo tiến trình tu tập và các pháp cần đoạn–cần chứng)

24. Kinh Trạm xe
Rathavinìta sutta
(Dụ "trạm xe/xe chuyển trạm" để minh họa các tầng thanh tịnh như những chặng chuyển tiếp hướng về cứu cánh Niết-bàn)

25. Kinh Bẫy mồi
Nivàpa sutta
(Dụ ngôn "mồi bẫy" để chỉ dục lạc và cạm bẫy của Ma, phân loại các phản ứng trước cám dỗ và nêu lối thoát bằng tỉnh giác, viễn ly)

26. Kinh Thánh cầu
Ariyapariyesanà sutta
(Thuật lại hành trình tìm đạo: phân biệt "phi thánh cầu" và "thánh cầu", kể việc học đạo, khổ hạnh và chứng ngộ Trung đạo rồi hoằng pháp)

27. Tiểu kinh Dụ dấu chân voi
Cùlahatthipadopama sutta
(Dùng ví dụ "dấu chân voi" để hướng dẫn kiểm chứng giáo pháp theo lộ trình tu tập từ tín tâm, trì giới đến thiền định và tuệ giải thoát)

28. Đại kinh Dụ dấu chân voi
Mahàhatthipadopama sutta
(Triển khai giáo pháp theo khung Tứ Thánh đế, liên hệ các uẩn và duyên khởi, ví như mọi dấu chân đều nằm trong dấu chân voi)

29. Đại kinh Thí dụ Lõi cây
Mahasaropama-sutta
(Ví cây có vỏ, giác và lõi để chỉ nguy cơ nhầm thành tựu trung gian (lợi dưỡng, danh tiếng, tri thức, định lực) với mục tiêu giải thoát)

30. Tiểu kinh Dụ lõi cây
Cùlasàropama sutta
(Trình bày ngắn gọn chủ đề "lõi cây": cảnh báo nhầm phương tiện là cứu cánh và khuyến khích hướng đến mục tiêu đoạn tận lậu hoặc)

31. Tiểu kinh Rừng sừng bò
Cùlagosinga sutta
(Nêu hình mẫu đời sống rừng hòa hợp, ít lời và tinh tấn, lấy thiền định và phạm hạnh làm trọng)

32. Đại kinh Rừng sừng bò
Mahàgosinga sutta
(Các đại đệ tử bàn luận "hạng tỳ-kheo nào làm đẹp khu rừng" với nhiều phẩm chất khác nhau; Đức Phật xác chứng các phẩm chất ấy quy về đoạn trừ bất thiện và tăng trưởng thiện pháp)

33. Đại kinh Người chăn bò
Mahàgopàlaka sutta
(Dùng hình ảnh người chăn bò giỏi để ví các phẩm chất hộ trì giới–định–tuệ và các điều kiện giúp Tăng đoàn hưng thịnh)

34. Tiểu kinh Người chăn bò
Cùlagopàlaka sutta
(Dụ ngắn về người chăn bò ngu đưa bầy qua sông sai thời, ví người tu hành sai thời và sai phương pháp dễ tổn hại, suy sụp)

35. Tiểu kinh Saccaka
Cùlasaccaka sutta
(Đối thoại với biện sĩ Saccaka về "ngã", chỉ ra ngũ uẩn không phải ngã và không thể điều khiển theo ý, từ đó phá chấp "tự ngã chủ tể")

36. Đại kinh Saccaka
Mahàsaccaka sutta
(Mở rộng đối thoại với Saccaka về con đường tu; bác bỏ khổ hạnh cực đoan, thuật lại lý do từ bỏ và khẳng định Trung đạo cùng vai trò thiền định trong giác ngộ)

37. Tiểu kinh Đoạn tận ái
Cùlatanhàsankhaya sutta
(Dạy cách đoạn ái có hệ thống bằng việc quán sát các duyên sinh của ái và chấp thủ, nhận diện tiến trình khởi ái để tháo gỡ)

38. Đại kinh Đoạn tận ái
Mahàtanhàsankhaya sutta
(Khiển trách tà kiến về "thức" như thực thể thường hằng đi tái sinh và giải thích duyên khởi liên hệ thức–danh sắc và cấu trúc hình thành khổ)

39. Đại kinh Xóm ngựa
Mahà-Assapura sutta
(Trình bày tuần tự các chuẩn mực của đời sống xuất gia và )

40. Tiểu kinh Xóm ngựa
Cùla-Assapura sutta
(Dạy ngắn gọn về hổ thẹn và tự chế; nhấn mạnh phạm hạnh chân thật thể hiện ở chánh hạnh và đoạn trừ bất thiện pháp)

41. Kinh Sàleyyaka
Sàleyyaka sutta
(Giảng cho cư sĩ về mười nghiệp đạo, đối chiếu nghiệp thân–khẩu–ý bất thiện và thiện cùng quả báo tương ứng)

42. Kinh Veranjaka
Veranjaka sutta
(Trình bày thiện ác và quả báo theo phân loại hành vi thân–khẩu–ý, nhấn mạnh trách nhiệm đạo đức và hệ quả dài hạn)

43. Đại kinh Phương quảng
Mahàvedalla sutta
(Hỏi–đáp về nhiều khái niệm cốt lõi (danh–sắc, thức, thọ, tưởng, hành, tuệ giải thoát…) và làm rõ mối liên hệ giữa các pháp)

45. Tiểu kinh Pháp hành
Cùladhammasamàdàna sutta
(Phân loại bốn kiểu thọ trì pháp theo cảm thọ hiện tại (khổ/lạc) và quả báo tương lai (khổ/lạc), nhấn mạnh tiêu chuẩn lợi ích lâu dài)

46. Đại kinh Pháp hành
Mahàdhammasamàdàna sutta
(Triển khai rộng chủ đề thọ trì pháp, giải thích kỹ hơn bốn cách thọ trì và đưa ví dụ, nhấn mạnh lựa chọn con đường đem lại an lạc bền vững)

47. Kinh Tư sát
Vìmamsaka sutta
(Nêu phương pháp thẩm định bậc Đạo sư bằng quan sát lâu dài hành vi, lời nói và động cơ, nhấn mạnh tiêu chuẩn đoạn trừ tham–sân–si)

48. Kinh Kosambiya
Kosambiya sutta
(Bối cảnh Tăng đoàn tranh cãi; dạy các pháp đưa đến hòa hợp và cách xử lý bất đồng dựa trên từ bi, tôn trọng Pháp–Luật và mục tiêu phạm hạnh)

49. Kinh Phạm Thiên cầu thỉnh
Brahmanimantanika sutta
(Kể việc đến cõi Phạm thiên để phá chấp "Phạm thiên" thường hằng và nhấn mạnh các cảnh giới thiền vẫn vô thường, không phải cứu cánh giải thoát)

50. Kinh Hàng ma
Màratajjanìya sutta
(Thuật chuyện Mục-kiền-liên quở trách Ma quấy nhiễu và nêu bài học về tinh tấn, chánh niệm trước chướng ngại nội–ngoại duyên)

51. Kinh Kandaraka
Kandaraka sutta
(Đối thoại về các khuynh hướng khổ hạnh; phân biệt khổ hạnh hình thức với con đường giải thoát dựa trên chánh hạnh, chánh niệm và đoạn trừ phiền não)

52. Kinh Bát thành
Atthakanàgara sutta
(Trình bày nhiều "cửa giải thoát": an trú các tầng thiền rồi quán vô thường để đoạn tận lậu hoặc (hoặc thành tựu chứng đắc cao))

53. Kinh Hữu học
Sekha sutta
(Phác họa lộ trình của bậc hữu học: giới, hộ trì căn, chánh niệm tỉnh giác, thiền định và tuệ giác theo tiến trình tu học)

54. Kinh Potaliya
Potaliya sutta
(Tái định nghĩa "xuất ly": không chỉ rút khỏi việc đời mà là đoạn trừ các tập khí bất thiện và thiết lập chuẩn mực sống đưa đến an tịnh)

55. Kinh Jìvak
Jìvaka sutta
(Nêu nguyên tắc "tam tịnh nhục" và trọng tâm bất hại: vấn đề thọ dụng được xét theo ý nghiệp và duyên khởi sát hại)

56. Kinh Ưu-ba-ly
Upàli sutta
(Đối thoại chuyển trọng tâm từ tranh luận sang tiêu chuẩn thiện–bất thiện theo nghiệp thân–khẩu–ý; dẫn đến khởi tín và quy y)

57. Kinh Hạnh con chó
Kukkuravatika sutta
(Phê phán lối tu bắt chước loài vật; nhấn mạnh nghiệp gắn với tâm hành/tập khí, không phải hình tướng giả lập)

58. Kinh Vương tử Vô Úy
Abhayaràjakumàra sutta
(Tiêu chuẩn lời nói của Như Lai: chân thật, lợi ích, đúng thời; minh họa nói "khó nghe" vì mục tiêu chữa lành và lợi ích lâu dài)

59. Kinh Nhiều cảm thọ
Bahuvedanìya sutta
(Triển khai các hệ phân loại cảm thọ; làm rõ dục lạc và hỷ lạc thiền định để quán sát, không chấp thủ, hướng đến đoạn khổ)

60. Kinh Không gì chuyển hướng
Apannaka sutta
("Pháp không thể sai lầm": lập luận thực tiễn về lợi ích–rủi ro quanh nghiệp và đời sau; khuyến khích chọn lối sống thiện lành)

61. Kinh Giáo giới La-hầu-la ở rừng Ambala
Ambalatthikà Ràhulovàda sutta
(Dạy về chân thật và tự phản tỉnh trước–trong–sau khi hành động (thân–khẩu–ý) như nền tảng thanh tịnh)

62. Đại kinh Giáo giới La-hầu-la
Mahà Ràhulovàda sutta
(Quán bốn đại và rèn tâm buông xả; triển khai thiền quán (gồm hơi thở) để lắng dịu tâm và đoạn trừ chấp thủ)

63. Tiểu kinh Màlunkyà
Cula Màlunkyà sutta
(Ví dụ "mũi tên tẩm độc": bác việc sa đà siêu hình; đặt trọng tâm vào Tứ Thánh đế và mục tiêu đoạn khổ)

64. Đại kinh Màlunkyà
Mahà Màlunkyà sutta
(Trình bày các pháp cần đoạn và lộ trình đoạn trừ kiết sử; nhấn mạnh tu tập có hệ thống thay cho tranh luận/suy đoán)

65. Kinh Bhaddàli
Bhaddàli sutta
(Trường hợp không thuận học giới và cách phục hồi; nhấn mạnh tôn trọng giới luật để bảo vệ hòa hợp và tiến bộ đạo nghiệp)

66. Kinh Ví dụ Con chim cáy
Latukikopama sutta
(Ví dụ "chim cáy": cảnh báo xem nhẹ lỗi nhỏ trong hành trì; nêu chướng ngại và yêu cầu kham nhẫn, tinh tấn)

67. Kinh Càtumà
Càtumà sutta
(Xử lý nhóm tân tỳ-kheo ồn ào; dạy về nguy hiểm/chướng nạn của người mới xuất gia và điều kiện an trú phạm hạnh)

68. Kinh Nalakapàna
Nalakapàna sutta
(Nêu nguyên tắc hành trì tại trú xứ rừng; nhấn mạnh tiết độ, chánh niệm và thanh lọc tâm để tăng trưởng định–tuệ)

69. Kinh Gulisàni
Gulisàni sutta
(Chuẩn mực cho vị sống viễn ly khi hòa hợp đại chúng: khiêm cung, tri túc, phòng hộ căn, chánh niệm và tu tập đưa đến định–tuệ)

70. Kinh Kìtàgiri
Kìtàgiri sutta
(Bàn về sai lệch trong nếp sống và các hạng Thánh đệ tử; nhấn mạnh kỷ luật và tinh tấn để không suy thoái trong Tăng)

71. Kinh Dạy Vacchagotta về Tam Minh
Tevijjavacchagotta sutta
(Bác gán ghép "toàn tri liên tục"; xác định Như Lai là bậc thành tựu tam minh (túc mạng, thiên nhãn, lậu tận))

72. Kinh Dạy Vacchagotta về Lửa
Aggivacchagotta sutta
(Phá khung câu hỏi về Như Lai sau chết; dùng ví dụ "lửa tắt" để tránh chấp thường–đoạn và ngã kiến)

73. Đại kinh Vaccaghotta
Mahàvacchagotta sutta
(Nêu các mức độ chứng đắc trong hàng đệ tử (xuất gia và tại gia), khẳng định giáo pháp có thể thực chứng; Vaccha quy y và xin xuất gia)

74. Kinh Trường Trảo
Dìghanakha sutta
(Phân tích cơ chế chấp kiến "tất cả/không gì"; hướng về quán cảm thọ và các pháp hữu vi như vô thường–khổ–vô ngã)

75. Kinh Màgandiya
Màgandiya sutta
(Phê phán dục lạc và "tái định nghĩa khoái lạc"; nêu lộ trình xuất ly, thiền định và tuệ tri để vượt các lạc thọ hữu vi)

76. Kinh Sandaka
Sandaka sutta
(Nêu các lập trường khiến phạm hạnh "vô nghĩa" (phủ nhận nghiệp/đời sau, hoài nghi cực đoan…); làm rõ lý do giáo pháp đáng tin để thực hành)

77. Đại kinh Sakuludàyi
Mahàsakuludàyin sutta
(Bàn về điều làm nên uy tín bậc đạo sư; thước đo đặt trên giới–định–tuệ và kết quả đoạn trừ phiền não)

78. Kinh Samanamandikà
Samanamandikàputta sutta
(Định nghĩa Sa-môn chân thật theo đoạn trừ bất thiện và thanh tịnh thân–khẩu–ý; không đồng nhất Sa-môn với danh xưng/hình thức)

79. Tiểu kinh Sakuludayi (Thiện sanh Ưu đà di)
Cùlasakuludàyi sutta
(Phê bình khuynh hướng đồng nhất khổ hạnh với thánh thiện; nhấn mạnh chánh đạo đưa đến định tĩnh và đoạn trừ lậu hoặc)

80. Kinh Vekhanassa
Vekhanassa sutta
(Bàn về "cái đẹp/cái thiện tối thượng"; chuyển tiêu chuẩn từ cảm thọ/đánh giá bên ngoài sang an lạc do thanh tịnh và ly tham)

81. Kinh Ghatìkàra
Ghatìkàra sutta
(Câu chuyện thời Phật Kassapa về cư sĩ thợ gốm hộ trì cha mẹ và Tam bảo; nêu hình mẫu công hạnh tại gia)

82. Kinh Ratthapàla
Ratthapàla sutta
(Chuyện xuất gia và trở về thăm nhà; nêu động cơ xuất ly dựa trên vô thường, không chỗ nương, không thỏa mãn và phải bỏ lại tất cả)

83. Kinh Makhàdeva
Makhàdeva sutta
(Chuyện vua thấy tóc bạc liền xuất ly; khích lệ tinh tấn và không phóng dật trước già–bệnh–chết)

84. Kinh Madhurà
Madhurà sutta
(Bác bỏ ưu thế đẳng cấp; khẳng định "cao quý" quyết định bởi nghiệp hạnh và hành vi đạo đức, không bởi huyết thống)

85. Kinh Vương tử Bồ-đề
Bodhirajàkumàra sutta
(Làm rõ điều kiện tu chứng và vai trò tinh tấn đúng pháp; nhấn mạnh Trung đạo, không rơi hai cực đoan buông lung/hành xác)

86. Kinh Angulimàla
Angulimàla sutta
(Cảm hóa kẻ sát nhân Aṅgulimāla; nêu khả năng chuyển hóa và "quay đầu" nhờ từ bi và tu tập, dù vẫn chịu quả hiện đời)

87. Kinh Ái sanh
Piyajàtika sutta
(Dạy rằng sầu bi phát sinh từ thương mến/ái trước; minh họa bằng các câu chuyện liên hệ vua Pasenadi và hoàng hậu Mallikā)

88. Kinh Bàhitika
Bàhitika sutta
(Nêu các hạnh đáng tán thán qua thân–khẩu–ý; đặt tiêu chí đánh giá trên thiện hạnh và tâm ý, không trên địa vị hay sở hữu)

89. Kinh Pháp trang nghiêm
Dhammacetiya sutta
(Vua Pasenadi bày tỏ lòng kính tín; nhấn mạnh "pháp trang nghiêm" là đức hạnh làm nền cho đời sống (kể cả vương quyền))

90. Kinh Kannakatthala
Kannakatthala sutta
(Vua Pasenadi hỏi về xã hội–tôn giáo (đẳng cấp, nghiệp, tái sinh) và tri kiến; trả lời theo nhân quả và phẩm hạnh)

91. Kinh Brahmàyu
Brahmàyu sutta
(Bà-la-môn Brahmāyu quan sát "tướng hảo" và oai nghi; về sau gặp Phật và quy hướng, phản ánh chuyển từ đánh giá ngoài sang hiểu biết)

92. Kinh Sela
Sela sutta
(Bà-la-môn Sela gặp Phật, tán thán bằng kệ và xin xuất gia; về sau tinh cần tu tập và chứng đạt giải thoát)

93. Kinh Assalàyana
Assalàyana sutta
(Tranh luận chống học thuyết đẳng cấp; bác bỏ "thanh tịnh bẩm sinh", khẳng định giá trị theo nghiệp hạnh/giới hạnh)

94. Kinh Ghotamukha
Ghotamukha sutta
(Nêu tiêu chuẩn đời sống Sa-môn: không đo bằng tiện nghi hay khắc kỷ mà bằng đoạn trừ bất thiện và thanh tịnh nội tâm)

95. Kinh Cankì
Cankì sutta
(Phân biệt tin theo truyền thống/suy luận/lời đồn với tri kiến như thật; nhấn mạnh lộ trình tu học dần dần để tự chứng)

96. Kinh Esukàrì
Esukàrì sutta
(Bác bỏ quan niệm bổn phận phục dịch/cúng dường theo giai cấp; đặt nền đạo đức xã hội trên đức hạnh, công bằng và nhân phẩm)

97. Kinh Dhànanjàni
Dhànanjàni sutta
(Sāriputta thăm người hấp hối và thuyết pháp an ủi; bài học về phương tiện tùy căn cơ nhưng không quên hướng thượng)

98. Kinh Vàsettha
Vàsettha sutta
(Định nghĩa "Bà-la-môn chân thật" theo giới hạnh, tâm từ và tuệ giác; chống đồng nhất giá trị tinh thần với dòng dõi)

99. Kinh Subha
Subha sutta
(Tôn giả Ānanda tóm lược cốt lõi giáo pháp theo tam học (giới–định–tuệ) và ý nghĩa thanh tịnh, phù hợp người mới tìm hiểu)

100. Kinh Sangàrava
Sangàrava sutta
(Trả lời về nguồn gốc tri kiến và năng lực giáo hóa; khẳng định thẩm quyền đặt trên chứng tri trực tiếp do tu tập (thiền–tuệ))

101. Kinh Devadaha
Devadaha sutta
(Đối thoại với Nigaṇṭha về khổ hạnh cực đoan và thuyết )

102. Kinh Năm và Ba
Pancattaya sutta
(Phân tích các kiến chấp siêu hình quanh "tự ngã", chỉ cơ chế kiến thủ đưa đến tranh luận và khổ não; khuyến ly chấp bằng tuệ tri như thật)

103. Kinh Nghĩ như thế nào
Kinti sutta
(Nêu nguyên nhân tranh chấp và cách sống hòa hợp trong Tăng: cùng tán thán–cùng hành trì–cùng tuệ tri, xử lý bất đồng trên nền Pháp–Luật)

104. Kinh Làng Sama
Sàmagàma sutta
(Lấy cảnh giáo đoàn ngoại đạo chia rẽ làm bài học; Đức Phật dạy cơ chế duy trì thống nhất bằng kỷ cương, pháp học hệ thống và hòa giải đúng pháp)

105. Kinh Thiện tinh
Sunakkhatta sutta
(Thuật Sunakkhatta rời Tăng và phê phán Như Lai; Đức Phật cảnh báo lệch mục tiêu (chạy theo thần dị/điềm báo) và xác lập tiêu chuẩn đoạn tận phiền não)

106. Kinh Bất động lợi ích
Anenjasappàya sutta
(Chỉ điều kiện đưa đến "bất động" (định sâu) và cảnh báo chấp thủ chứng đắc vi tế; nhấn mạnh tuệ quán vô thường–vô ngã để vượt dừng ở an ổn tạm thời)

107. Kinh Ganaka Moggallàna
Ganakamoggallàna sutta
(Trình bày lộ trình huấn luyện tuần tự (giới–hộ trì căn–chánh niệm–thiền định–tuệ); giải thích vì sao có người "được chỉ đường" vẫn không đến đích)

108. Kinh Gopaka Moggallàna
Gopakamoggallàna sutta
(Sau khi Phật nhập Niết-bàn, khẳng định không có cá nhân "lãnh đạo thay Phật"; Pháp–Luật là chỗ nương và chuẩn tắc vận hành của Tăng đoàn)

109. Đại kinh Mãn nguyệt
Mahàpunnama sutta
(Giảng sâu về ngũ uẩn/thủ uẩn: vô minh dẫn đến chấp thủ; quán vô thường–khổ–vô ngã đưa đến yếm ly, ly tham và giải thoát)

110. Tiểu kinh Mãn nguyệt
Cùlapunnama sutta
(Nêu khác biệt phàm phu và Thánh đệ tử trước ngũ uẩn: phàm phu sở hữu hóa; Thánh đệ tử tuệ tri như thật nên không thủ trước, hướng đến đoạn khổ)

111. Kinh Bất đoạn
Anupada sutta
(Tán dương Xá-lợi-phất tuệ tri "không gián đoạn" trong từng tầng thiền/chứng đắc; minh họa mô hình kết hợp định sâu và tuệ quán vi tế)

112. Kinh Sáu Thanh tịnh
Chabbisodhana sutta
(Đặt tiêu chuẩn cho việc tuyên bố chứng đắc (sáu mặt) để tránh nói quá/tự cao; nhấn mạnh chân thật, đúng thời và bảo hộ sự thanh tịnh cộng đồng)

113. Kinh Chân nhân
Sappurisa sutta
(Định nghĩa "chân nhân" qua chánh tri kiến: biết cái gì là cứu cánh và cái gì là phương tiện; biết đúng về giới–định–tuệ–giải thoát và con đường đưa đến chúng)

114. Kinh Nên hành trì, không nên hành trì
Sevitabba-asevitabba sutta
(Dạy tiêu chí chọn lựa rất thực dụng: điều gì làm tăng trưởng bất thiện thì không nên thân cận/thực hành; điều gì tăng trưởng thiện pháp thì nên thân cận/thực hành)

115. Kinh Đa giới
Bahudhàtuka sutta
(Trình bày nhiều hệ phân loại (giới/xứ/duyên) như "bản đồ phân tích" thân–tâm, hỗ trợ phá tà kiến và tuệ quán vô ngã bằng cách thấy các pháp như yếu tố/điều kiện)

116. Kinh Thôn tiên
Isigili sutta
( Kể về núi Isigili và liệt kê danh hiệu nhiều vị Độc giác Phật từng trú tại đây; cho thấy chức năng tụng niệm–truyền thừa bằng danh sách và gợi "địa lý thánh tích")

117. Đại kinh Bốn mươi
Mahàcattàrìsaka sutta
(Hệ thống hóa Bát chánh đạo trong mạng lưới trợ duyên ()

118. Kinh Nhập tức, Xuất tức niệm (Kinh Quán niệm hơi thở)
Anàpànasati sutta
(Dạy 16 bước niệm hơi thở (thân–thọ–tâm–pháp) và nối trực tiếp với Tứ niệm xứ, Thất giác chi, minh và giải thoát; văn bản nền tảng thiền hơi thở)

119. Kinh Thân hành niệm
Kàyagatàsati sutta
(Trình bày nhiều cách tu niệm thân (hơi thở, oai nghi, bất tịnh, tứ đại, tử thi…); nêu lợi ích lớn: tăng trưởng định, an trú vững và hướng đến giải thoát)

120. Kinh Hành sanh
Sankhàrupapatti sutta
(Nêu mối liên hệ giữa nghiệp (tư tác), định và ý hướng tái sinh; có thể dẫn đến cảnh giới tương ứng nhưng cảnh báo không chấp thủ mục tiêu hữu vi, chí hướng tối hậu vẫn là giải thoát)

121. Kinh Tiểu không
Cùlasunnata sutta
(Đức Phật chỉ A-nan pháp "không" theo lộ trình: buông dần các tướng (tưởng) thô để vào tĩnh lặng vi tế và tuệ tri các pháp hữu vi không đáng chấp thủ)

122. Kinh Đại không
Mahàsunnata sutta
(Nhấn mạnh kỷ luật viễn ly (độc cư, hộ trì căn, định tĩnh) để an trú không tánh; "không" được hiểu như buông tướng chấp trong thực hành, không phải học thuyết trừu tượng)

123. Kinh Hy hữu vị tằng hữu pháp
Acchariya-abbhùtadhamma sutta
(A-nan tán thán các "pháp hy hữu" của Như Lai, nhắc các chi tiết truyền thống về sự xuất hiện của Phật; đồng thời quy chiếu mục tiêu là học và hành theo pháp)

124. Kinh Bạc-câu-la
Bakkula sutta
(Bakkula thuật đời sống phạm hạnh thanh tịnh, tri túc và tinh cần bền bỉ; nêu gương "phạm hạnh giản dị" và sức mạnh của nội lực không phô trương)

125. Kinh Điều ngự địa
Dantabhùmi sutta
(Dụ huấn luyện voi/ngựa để trình bày "giáo pháp tiệm tiến": điều phục thô (thân–khẩu, hộ trì căn) rồi vào thiền định và tuệ giải thoát; chưa qua từng bước khó hiểu cứu cánh)

126. Kinh Phù-di
Bhùmija sutta
(Chỉ nguyên nhân "tu mà không kết quả" thường do sai hướng/thiếu điều kiện đúng pháp hoặc mong cầu lệch; nhấn mạnh nguyên tắc nhân–duyên: đúng phương pháp quan trọng hơn cố gắng mù quáng)

127. Kinh A-na-luật
Anuruddha sutta
(Làm rõ các yếu tố đưa đến tâm giải thoát: viễn ly, không phóng dật, tinh tấn và tuệ tri như thật; cảnh báo không chấp thủ các sở đắc, phải hướng đến đoạn tận lậu hoặc)

128. Kinh Tùy phiền não
Upakkilesa sutta
(Phân tích các chướng ngại tinh vi trong thiền (ánh sáng, hình tướng, hôn trầm, trạo cử, nghi…); hướng dẫn nhận diện và vượt qua để định–tuệ thuần thục)

129. Kinh Hiền Ngu
Bàlapandita sutta
(Mô tả dấu hiệu kẻ ngu và người hiền qua nghiệp thiện–bất thiện và hậu quả; dùng hình ảnh mạnh về quả báo để giáo dục đạo đức và khuyến phát tỉnh giác)

130. Kinh Thiên sứ
Devadùta sutta
(Nêu "thiên sứ" như già–bệnh–chết và các cảnh tỉnh khác; dùng hình tượng Diêm vương/địa ngục để nhấn mạnh trách nhiệm đạo đức và tinh thần không phóng dật)

131. Kinh Nhất dạ hiền giả
Bhaddekaratta sutta
(Dạy bài kệ "nhất dạ hiền giả": không truy tìm quá khứ, không mơ tưởng tương lai; quán sát như thật pháp hiện tại với chánh niệm và tinh tấn)

132. Kinh A-nan Nhất dạ hiền giả
Anandabhaddekaratta sutta
(Giải thích cho A-nan ý nghĩa "nhất dạ hiền giả": tuệ tri pháp hiện tại mà không dính mắc thời gian tâm lý; "sống với hiện tại" là không để tham–sân–si vận hành qua hồi tưởng/dự phóng)

133. Kinh Đại Ca-chiên-diên Nhất dạ hiền giả
Mahàkaccànabhaddekaratta sutta
(Sau bài kệ "nhất dạ hiền giả", Mahākaccāna triển khai nghĩa lý chi tiết theo các uẩn và tiến trình tâm; mẫu mực "tổng thuyết–biệt thuyết" tránh hiểu theo khẩu hiệu)

134. Kinh Lomasakangiya Nhất dạ hiền giả
Lomasakangiyabhaddekaratta sutta
(Nhắc bài kệ "nhất dạ hiền giả" liên hệ trường hợp Lomasakaṅgiya; nhấn mạnh lực giải thoát nằm ở tuệ tri hiện pháp, không trôi theo ký ức và dự phóng)

135. Tiểu kinh Nghiệp phân biệt
Cùlakammavibhanga sutta
(Subha hỏi vì sao người yểu–thọ, bệnh–khỏe, nghèo–giàu…; Đức Phật trả lời theo nghiệp thân–khẩu–ý và tập quán hành động, nhấn mạnh trách nhiệm đạo đức và hậu quả dài hạn)

136. Đại kinh Nghiệp phân biệt
Mahàkammavibhanga
(Bàn sự phức tạp của quả nghiệp: không thể kết luận vội dựa trên hiện tượng (làm ác vẫn "tốt", làm thiện vẫn "khổ"); nghiệp cần hiểu trong bối cảnh nhiều duyên và nhiều thời đoạn)

137. Kinh Phân biệt sáu xứ
Salàyatanavibhanga sutta
(Phân tích sáu xứ và cách xúc–thọ vận hành; đặt lục căn–lục trần–lục thức là "điểm nóng" của luân hồi và cũng là "điểm vào" của giải thoát qua hộ trì căn và tuệ tri)

138. Kinh Tổng thuyết và Biệt thuyết
Uddesavibhanga sutta
(Minh họa mô thức truyền thừa "tóm tắt → khai triển": một tổng thuyết ngắn được biệt thuyết chi tiết để làm rõ ý nghĩa thực hành; khuyến nối nguyên tắc khái quát với thao tác quán sát cụ thể)

139. Kinh Vô tránh phân biệt
Aranavibhanga sutta
(Dạy pháp "vô tránh": nói và trình bày giáo pháp sao cho không kích hoạt đối đầu, không rơi cực đoan; dùng phương tiện ngôn ngữ tùy tục nhưng không rời chân lý, nhằm giảm chấp thủ)

140. Kinh Giới phân biệt
Dhàtuvibhanga sutta
(Giáo giới du sĩ Pukkusāti bằng phép quán giới/đại (đất–nước–lửa–gió và yếu tố tâm) để tháo gỡ ngã chấp; xem thân tâm như các yếu tố vận hành theo duyên để ly tham và an tịnh)

141. Kinh Phân biệt về Sự thật
Saccavibhanga sutta
(Xá-lợi-phất phân tích Tứ Thánh đế theo cấu trúc chuẩn: biết như thật Khổ–Tập–Diệt–Đạo và "nhiệm vụ" tương ứng (liễu tri–đoạn–chứng–tu))

142. Kinh Phân biệt cúng dường
Dakkhinàvibhanga sutta
( Phân loại bố thí/cúng dường theo động cơ tâm người cho và phẩm hạnh người nhận; nêu các trường hợp đưa đến phước báo lớn nhỏ khác nhau, định nghĩa "công đức" trên nền đạo đức–tâm lý)

143. Kinh Giáo giới Cấp Cô Độc
Anàthapindikovàda sutta
(Pháp thoại cho cư sĩ cận tử: quán không chấp thủ đối với sáu căn–sáu trần, các uẩn và cảnh giới; giúp tâm xả ly, không hoảng loạn trước sinh tử)

144. Kinh Giáo giới Channa
Channovàda sutta
(Giáo giới tỳ-kheo Channa trọng bệnh bằng quán vô thường–khổ–vô ngã và không chấp thủ ngũ uẩn/kiến chấp; nhấn mạnh "không chấp thủ" như điểm tựa cuối cùng khi thân tâm suy sụp)

145. Kinh Giáo giới Phú-lâu-na
Punnovàda sutta
(Đức Phật thử sức Puṇṇa bằng các tình huống bị mắng–đánh–hại, rồi dạy thái độ nhẫn nhục và từ tâm khi hoằng hóa; đạo lực nằm ở vô sân và tuệ tri đúng pháp trước nghịch duyên)

146. Kinh Giáo giới Nandaka
Nandakovàda sutta
(Nandaka giáo giới tỳ-kheo-ni bằng phương pháp hỏi–đáp, dẫn quán uẩn/căn theo vô thường–khổ–vô ngã; minh họa tuệ quán như một kỹ nghệ sư phạm, không chỉ độc tham)

147. Tiểu kinh Giáo giới La-hầu-la
Cùlaràhulovàda sutta
(Đức Phật dạy La-hầu-la quán vô ngã "không phải của ta/không phải là ta/không phải tự ngã của ta" để chấm dứt sở hữu hóa kinh nghiệm, hướng đến ly tham và giải thoát)

148. Kinh Sáu sáu
Chachakka sutta
(Hệ thống hóa kinh nghiệm theo "sáu bộ sáu": nội xứ–ngoại xứ–thức–xúc–thọ–ái; làm rõ chuỗi căn–trần–thức–xúc–thọ–ái để cắt ái đúng mắt xích)

149. Đại kinh Sáu xứ
Mahàsalàyatanika sutta
(Khai triển rộng về sáu xứ: không như thật tri thì tham ái tăng trưởng; như thật tri thì ái diệt và đạo lộ mở ra—đặt tri kiến đúng về lục xứ làm nền đoạn tận khổ)

150. Kinh Nói cho dân Nagaravinda
Nagaravindeyya sutta
(Dạy dân chúng tiêu chuẩn đánh giá Sa-môn/Bà-la-môn bằng chánh hạnh: ai tham–sân–dối trá–kiêu mạn thì không đáng tôn; ai ly tham, chánh trực, nhu hòa thì đáng nương tựa)

151. Kinh Khất thực thanh tịnh
Pindapàtapàrisuddhi sutta
(Đặt "thanh tịnh khất thực" như pháp môn tự kiểm tâm trước–trong–sau khi khất thực (dục tham/sân/hại…); biến sinh hoạt thường nhật thành cơ chế tịnh hóa tâm cụ thể)

152. Kinh Căn tu tập
Indriyabhàvanà sutta
(Bác quan niệm "tu căn" là triệt tiêu cảm giác; chỉ "vô thượng căn tu tập" là tiếp xúc sáu trần mà không bị tham–sân chi phối, chuyển hóa phản ứng bằng chánh niệm và tuệ tri)